آیا از قضاوت دیگران میترسید؟آیا به دلیل ترس یا اضطراب از ملاقات با افراد جدید اجتناب میکنید؟ اگر حداقل 6 ماه است که با چنین احساساتی دست و پنجه نرم میکنید و این شرایط انجام کارهای روزمره را برای شما دشوار کرده است، مانند صحبت کردن با افراد در محل کار یا مدرسه، ممکن است به اختلال اضطراب اجتماعی یا سوشال فوبیا مبتلا شده باشید. اختلال اضطراب اجتماعی (Social anxiety) یک ترس شدید و مداوم از زیر نظر گرفتن و قضاوت شدن توسط دیگران است. این ترس میتواند بر شغل، مدرسه، برقراری ارتباط با دیگران و حفظ روابط تأثیر بگذارد. اما خبر خوب این است که اختلال اضطراب اجتماعی قابل درمان است.
اختلال اضطراب اجتماعی چیست؟
Social anxiety، سوشال فوبیا و یا همان اضطراب اجتماعی، نوعی اضطراب است که هنگام ترس از قضاوت شدن توسط دیگران، قرار ملاقات، حضور در مصاحبه شغلی، پاسخ دادن به یک سوال در کلاس در فرد ایجاد میشود. انجام کارهای روزمره مانند خوردن یا نوشیدن در کنار دیگران یا استفاده از سرویس بهداشتی عمومی، ممکن است به دلیل نگرانی در مورد تحقیر، قضاوت و طرد شدن باعث اضطراب یا ترس در چنین افرادی شود.
ترسی که افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی در موقعیتهای اجتماعی دارند آنقدر شدید است که به نظرشان خارج از کنترل است. برای برخی افراد، این ترس ممکن است مانع رفتن به سر کار، حضور در مدرسه یا انجام کارهای روزمره شود. افراد دیگر ممکن است بتوانند این فعالیتها را انجام دهند اما ترس یا اضطراب زیادی را در هنگام انجام آن تجربه می کنند.
برخی از افراد مبتلا به این اختلال اضطراب مربوط به تعاملات اجتماعی ندارند اما در عوض هنگام قرار گرفتن در موقعیتهایی مانند سخنرانی، شرکت در یک مسابقه ورزشی یا نواختن یک آلت موسیقی در جمع احساس ترس و اضطراب کنند.
اختلال اضطراب اجتماعی معمولاً در اواخر دوران کودکی شروع میشود و در برخی موارد به اشتباه خجالتی بودن تعبیر میشود. بر اساس مطالعات انجام شده، اختلال اضطراب اجتماعی در زنان بیشتر از مردان رخ میدهد و این تفاوت جنسیتی در نوجوانان و جوانان بارزتر است. لازم به ذکر است که در صورت عدم درمان، اختلال اضطراب اجتماعی می تواند سال ها یا حتی تا آخر عمر ادامه داشته باشد.
علائم و نشانه های اختلال اضطراب اجتماعی چیست؟
احساس کمرویی یا ناراحتی در موقعیتهای خاص لزوماً نشانهای از اختلال اضطراب اجتماعی بهویژه در کودکان نیست. اینکه چقدر هنگام قرار گرفتن در کنار دیگران احساس راحتی دارید، به ویژگیهای شخصیتی و تجربیات گذشته هر فرد بستگی دارد. برخی از افراد به طور طبیعی محتاط هستند و برخی دیگر برونگراتر هستند.
علائم عاطفی و رفتاری
علائم و نشانه های اختلال اضطراب اجتماعی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- ترس از موقعیتهایی که در آن فرد ممکن است مورد قضاوت منفی قرار بگیرد
- نگران شرمساری یا تحقیر خود باشد
- ترس شدید از تعامل یا صحبت با غریبه ها
- ترس از اینکه دیگران متوجه شوند که فرد مضطرب به نظر می رسد
- ترس از علائم فیزیکی که ممکن است باعث خجالت فرد شود، مانند سرخ شدن، عرق کردن، لرزش یا صدای لرزان
- اجتناب از انجام کارها یا صحبت کردن با مردم به دلیل ترس یا خجالت
- اجتناب از موقعیت هایی که ممکن است در مرکز توجه قرار بگیرید
- احساس اضطراب هنگام انتظار برای شرکت در یک فعالیت یا رویداد
- ترس یا اضطراب شدید هنگام قرار گرفتن در موقعیتهای اجتماعی
- انتظار بدترین پیامدهای ممکن از یک تجربه منفی در طول یک تعامل اجتماعی
در کودکان، اضطراب در مورد تعامل با بزرگسالان یا همسالان ممکن است با گریه کردن، کج خلقی، چسبیدن به والدین و یا امتناع از صحبت کردن در موقعیتهای اجتماعی نشان داده شود.
علائم فیزیکی
افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی وقتی مجبور به اجرای برنامه در مقابل دیگران و یا بودن در کنار دیگران هستند، ممکن است هریک از شرایط زیر را تجربه کنند:
- سرخ شدن، عرق کردن و یا لرزیدن.
- افزاش ضربان قلب
- احساس درد در ناحیه معده
- مشکل در نفس کشیدن
- سرگیجه یا سبکی سر
- افت تن صدا
- منقبض کردن عضلات بدن
- مشکل در برقراری ارتباط چشمی
چه چیزی باعث اختلال اضطراب اجتماعی میشود؟
خطر ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی برای تمام افراد وجود دارد و هنوز مشخص نشده است که چرا احتمالاً ابتلا به این اختلال در برخی از افراد بیشتر از دیگران است.
محققان دریافتهاند که بخشهای مختلفی از مغز در ترس و اضطراب نقش دارند و ژنتیک یکی از عواملی است که بر عملکرد این نواحی تأثیر میگذارد. با مطالعه نحوه تعامل مغز و بدن در افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی، ممکن است محققان بتوانند درمانهای هدفمندتری برای این اختلال شناسایی کنند. علاوه بر ژنتیک، استرس و عوامل محیطی هم میتواند موجب احساس سوشال فوبیا در افراد شوند که تحقیقات در این زمینه همچنان در حال انجام است.
با این حال علل احتمالی که در شکل گیری سوشال فوبیا نقش دارند عبارتند از:
صفات ارثی: گاهی اوقات، شما میتوانید این اختلال را از خانواده خود به ارث ببرید. با این حال، کاملاً مشخص نیست که چه مقدار از این اختلال ممکن است به دلیل ژنتیک باشد و چه مقدار عوامل محیطی بستگی دارد.
ساختار مغز: ساختاری در مغز به نام آمیگدال (بادامه)، در کنترل پاسخ به ترس نقش دارد. افرادی که آمیگدال بیش فعالی دارند ممکن است واکنش ترس شدیدتری نسبت به دیگران داشته باشند که باعث افزایش اضطراب در موقعیت های اجتماعی میشود.
عوامل محیطی: برخی افراد ممکن است پس از قرار گرفتن در یک موقعیت اجتماعی ناخوشایند یا شرمآور دچار اضطراب قابل توجهی شوند. همچنین، ممکن است بین اختلال اضطراب اجتماعی و والدینی که رفتار اضطرابی را در موقعیتهای اجتماعی مدل میکنند یا فرزندان خود را بیش از حد کنترل یا محافظت میکنند، ارتباطی وجود داشته باشد.
عوامل متعددی میتوانند خطر ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی را افزایش دهند، از جمله:
سابقه خانوادگی: اگر والدین و یا خواهر و برادرهای بیولوژیکی شما این بیماری را داشته باشند، احتمال ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی بیشتر است.
تجربیات منفی: کودکانی که قلدری، طرد، تمسخر و یا تحقیر را تجربه کرده اند، ممکن است بیشتر مستعد ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی شوند.علاوه بر این، سایر اتفاقات منفی در زندگی مانند تعارضات خانوادگی، ضربه روحی و یا سوء استفاده ممکن است در آینده فرد را مستعد ابتلا به این اختلال کند.
خلق و خو: کودکانی که در مواجهه با موقعیتها یا افراد جدید خجالتی، ترسو و یا گوشهگیر هستند، ممکن است در آینده دچار سوشال فوبیا شوند.
انجام کار جدید: علائم اختلال اضطراب اجتماعی معمولاً در نوجوانی شروع میشود، اما ملاقات با افراد جدید، سخنرانی در جمع یا ارائه یک کار مهم ممکن است برای اولین بار همراه با این علائم باشد.
داشتن ظاهر یا وضعیتی که جلب توجه می کند: به عنوان مثال، تغییر شکل صورت، لکنت زبان و یا لرزش ناشی از بیماری پارکینسون ممکن است باعث ایجاد اختلال اضطراب اجتماعی در برخی افراد شود.
اختلال اضطراب اجتماعی چگونه درمان می شود؟
اگر هریک از علائم سوشال فوبیا را در خود و یا یکی از نزدیکانتان مشاهده میکنید، در مرحله اول با یک روانپزشک یا یک روانشناس در این مورد صحبت کنید. در طی اولین جلسه، روانپزشک در خصوص سوابق پزشکیتان سوال میکند و با انجام یک معاینه پزشکی، اطمینان حاصل میکند که این احساس ترس و اضطراب ناشی از یک بیماری جسمی نیست. درمان اختلال اضطراب اجتماعی به طور کلی با روان درمانی (که گاهی اوقات «گفتگو درمانی» نامیده میشود) همراه یا بدون دارو درمانی انجام میشود.
روان درمانی برای مقابله با سوشال فوبیا
درمان شناختی رفتاری (CBT) معمولاً برای درمان اختلال اضطراب اجتماعی استفاده میشود.CBT روش های مختلف تفکر، رفتار و واکنش به موقعیت ها را به فرد می آموزد تا به وی کمک کند کمتر احساس اضطراب و ترس را تجربه نماید.CBT همچنین می تواند به یادگیری و تمرین مهارتهای اجتماعی کمک کند، که برای درمان اختلال اضطراب اجتماعی بسیار مهم است.
یکی دیگر از گزینههای درمانی برای اختلال اضطراب اجتماعی، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) است.ACT رویکرد متفاوتی نسبت به CBT برای افکار منفی دارد و از استراتژیهایی مانند تمرکز حواس و هدف گذاری برای کاهش ناراحتی و اضطراب استفاده می کند.در مقایسه با CBT، ACT شکل جدیدی از درمان روان درمانی است، بنابراین اطلاعات کمتری در مورد اثربخشی آن در دسترس است.
دارو درمانی برای مدیریت اضطراب اجتماعی
گاهی اوقات برای کاهش علائم اختلال اضطرابی، مصرف برخی از داروها توسط روانپزشک توصیه می شود:
- داروهای ضد افسردگی، مانند مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) و مهارکنندههای بازجذب سروتونین- نوراپی نفرین (SNRIs)
- مسدود کننده های بتا
- داروهای ضد اضطراب مانند بنزودیازپین ها
داروهای ضد افسردگی SSRI و SNRI معمولاً برای درمان افسردگی استفاده می شوند، اما می توانند به درمان علائم اختلال اضطراب اجتماعی نیز کمک کنند. تاثیر این داروها معمولاً چند هفته بعد از آغاز مصرف مشخص میشود. در برخی موارد، عوارضی مانند سردرد، حالت تهوع و یا مشکل در خواب بعد از مصرف این داروها در فرد مشاهده میشود. این عوارض جانبی معمولاً شدید نیستند، به خصوص اگر دارو درمانی با دوز کم شروع شود و در طول زمان به آرامی افزایش یابد.
بتا بلوکرها میتوانند به کنترل برخی از علائم فیزیکی اختلال اضطراب اجتماعی مانند افزایش ضربان قلب، تعریق و یا لرزش کمک کنند.
بنزودیازپین از جمله داروهایی است که برای کاهش احساس اضطراب تاثیر سریع و به موقعی دارد. این داروها میتوانند در کاهش سریع اضطراب بسیار مؤثر باشند، اما برخی افراد نسبت به آنها مقاوم هستند و برای رسیدن به همان اثر به دوزهای بالاتری نیاز دارند. بنابراین مصرف این دسته داروها باید در کوتاه مدت صورت گیرد و مصرف طولانی آن بدلیل عوارضی نظیر وابستگی به هیچ عنوان توصیه نمیشود.
برای مشاهده نتایج مثبت حاصل از دارودرمانی و روان درمانی در کنترل و مدیریت اضطراب اجتماعی باید صبور باشید. به طور معمول افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی بهترین نتایج را از ترکیب دارودرمانی و CBT یا سایر روش های روان درمانی به دست میآورند.
عوارض اختلال اضطراب اجتماعی چیست؟
در صورت عدم درمان، اختلال اضطراب اجتماعی میتواند زندگی شما را تحت کنترل خود در آورد. این اختلال میتواند عوارض زیر را به دنبال داشته باشد:
- کاهش عزت نفس
- قاطع نبودن
- منفی صحبت کردن در مورد خود
- حساسیت به انتقاد
- مهارت های اجتماعی ضعیف
- منزوی شدن
پیشگیری از اختلال اضطراب اجتماعی
هیچ راهی برای پیشبینی اینکه چه چیزی باعث ایجاد اختلال اضطراب میشود وجود ندارد، اما اگر مضطرب هستید میتوانید اقداماتی را برای کاهش علائم انجام دهید:
- زودتر کمک بگیرید: اگر تعلل کنید درمان اضطراب مانند بسیاری دیگر از شرایط سلامت روان به مرور زمان دشوارتر است.
- اتفاقات روزانه را یادداشت کنید: پیگیری زندگی شخصیتان میتواند به شما و متخصص سلامت روانتان کمک کند تا بفهمید چه چیزی باعث استرس شما میشود و چه چیزی به شما کمک میکند تا احساس بهتری داشته باشید.
- اولویت های زندگی خود را تعیین کنید: میتوانید با مدیریت دقیق زمان و انرژی خود، اضطراب را کاهش دهید. مطمئن شوید که وقت خود را صرف کارهایی میکنید که از آنها لذت میبرید.
- از مصرف مواد ناسالم خودداری کنید: مصرف الکل، مواد مخدر و حتی مصرف کافئین یا نیکوتین میتواند باعث ایجاد یا تشدید اضطراب شود. اگر به هر یک از این مواد وابسته هستید، ترک آن نیزمیتواند شما را مضطرب کند.
چه زمانی برای درمان اضطراب اجتماعی به یک روانشناس مراجعه کنید؟
اگر فکر میکنید که علائم سوشال فوبیا بر زندگی روزمره و روابطتان تاثیر گذاشته است، بهتر است هرچه سریعتر به یک روانشناس متخصص مراجعه کنید. درخواست کمک احتمالاً برای شما دشوار خواهد بود، اما روانشناس میداند که بسیاری از افراد با اضطراب اجتماعی دست و پنجه نرم میکنند و سعی میکند خیال شما را از بابت این احساس نگرانی راحت کند.
کادر درمان کلینیک مکث به شما می کنند انواع اختلال های اضطرابی از جمله اضطراب اجتماعی، فوبیا، اضطراب جدایی و … را شناخته و سپس بعد از ارزیابی تخصصی و دیدن نتایج تست ها در درمان اضطراب همراه شما خواهند بود.