اضطراب اصطلاحی عمومی برای توصیف احساس نگرانی یا ناراحتی شدید است. پس از وقوع رویداد ناخوشایند، احساس اضطراب طبیعی است. اما زمانی که کودکی اضطرابی را تجربه میکند که مدت طولانی ادامه دارد و او را از انجام فعالیتهایی مانند رفتن به مدرسه یا معاشرت با دوستان بازمیدارد، آنگاه به اختلال اضطرابی تبدیل میشود. کودکان میتوانند با چند اختلال اضطرابی مختلف تشخیص داده شوند. نوع اختلال خاص به این بستگی دارد که کودک بیشتر با چه چیزی دست و پنجه نرم میکند، اما بسیاری از علائم همپوشانی دارند.
تفاوت اضطراب طبیعی کودکان و اضطراب بالینی
کودکان از بدو تولد، به دلیل عدم تجربه و ارتباط، حالات مختلف اضطراب را تجربه میکنند. تشخیص اضطراب در کودک، با توجه به گریه و رفتارهای چسبنده او، آسان است، اما به طور کلی، تشخیص و تمایز اضطراب کودک از بد خلقی موقتی، درد، رشد شخصیتی دشوار است. گاهی أوقات اضطراب کودک میتواند پاسخی به یک موقعیت محیطی باشد که در آن یکی یا هر دو والدین خود نیز مضطرب بوده و بنابراین کمتر قادر به تشخیص و پاسخدهی مناسب به شرایط عاطفی کودک خود هستند.
علائم اضطراب در کودکان چیست؟
برخی از کودکان اضطراب خود را به دلیل دشواری بیان آن برای دیگران، پنهان میکنند. احساس اضطراب، بهویژه در صورت عدم تأیید یا گفتگو در مورد آن توسط والدین، غالب و ترسناک است. علت احساسات اصلی اضطراب در کودکان و بزرگسالان شامل موارد زیر است:
- ترس مداوم و بی دلیل
- احساس تنهایی
- غم
- احساس عدم قدرت
- دردهای جسمی مرتبط، مانند: سردرد، مشکلات گوارشی
بروز خشم و رفتارهای سرکش
برخی از کودکان، اضطراب خود را به صورت خشم یا رفتارهای سرکشانه بروز می دهند. پاسخ والدین با عدم تأیید و تنبیه کودک، میتواند به یک چرخه معیوب منجر شود که همه را ناراحتتر و اضطراب کودک را تشدید میکند.
اضطراب، یک تهدید جدی برای سلامتی است و تحقیقات نشان داده است که در صورت عدم کمک به فرد، با گذشت زمان بدتر میشود. تشخیص علائم اضطراب برای ارائه کمک، ضروری است.
علائم و نشانههای اضطراب جدایی
- ترس مداوم در مورد سلامت والدین
- امتناع از رفتن به مدرسه
- ناراحتی جسمانی، مانند ناراحتی معده
- نگرانی شدید در مورد خوابیدن دور از خانه
- چسبندگی/اضطراب جدایی
- افزایش ضربان قلب
- وحشت هنگام جدایی از والدین
- مشکلات خواب مانند کابوس
اگر احتمال میدهید که کودک شما درگیر اضطراب جدایی باشد، پیشنهاد میکنیم نوشته ی علائم اضطراب جدایی در کودکان را مطالعه کنید.
علائم اضطراب اجتماعی
- ترس از ملاقات یا صحبت با مردم
- اجتناب از موقعیتهای اجتماعی
- نداشتن تعداد زیادی دوست به جز اعضای خانواده
نکته مهم: علائم اضطراب در کودکان ممکن است متفاوت باشد و با توجه به سن، شخصیت و عوامل دیگر، ممکن است به شیوههای مختلف ظاهر شوند. بنابراین، والدین باید به هرگونه تغییر غیرعادی در رفتار کودک توجه کنند و در صورت مشاهده علائم اضطراب، با یک متخصص سلامت روان مشورت کنند.
علائم فیزیکی اضطراب در کودکان
به عنوان والدین، شناخت علائم فیزیکی اضطراب در کودکان بسیار مهم است. این علائم از واکنش بدن به اضطراب، یعنی مبارزه یا فرار، ناشی میشوند. تشخیص این علائم به ما کمک میکند تا از فرزندانمان حمایت کرده و در زمان کمک مناسب را به آنها ارائه دهیم.
تپش قلب و تنفس سریع
تپش قلب و تنفس سریع در کودکان مضطرب شایع است. این اتفاق زمانی رخ میدهد که بدن تهدیدی را شناسایی کرده و سیستم دفاع از خود به شکل مبارزه یا فرار فعال میشود. این شرایط باعث میشود قلب تندتر بزند و تنفس منقطع شود، که میتواند باعث احساس ناراحتی در کودکان شود.
سردرد، دل درد و حالت تهوع
اضطراب همچنین میتواند به صورت سردرد، دل درد و حالت تهوع ظاهر شود. استرس ناشی از اضطراب میتواند عضلات را سفت کرده و معده را ناراحت کند.
نشانههای رفتاری اضطراب کودکی
خشم، پرخاشگری و سرکشی
کودکان مضطرب ممکن است بیشتر عصبانی، پرخاشگر و سرکش باشند. این رفتارها اغلب راهی برای مقابله با احساسات آنها است. اگر فرزند شما ناگهان رفتارهای پرخاشگرانه نشان میدهد، ممکن است نشانه اضطراب او باشد.
اجتناب و امتناع
کودکان مضطرب ممکن است از انجام فعالیتها یا رویدادهایی که قبلاً دوست داشتند اجتناب کنند. آنها ممکن است برای فرار از رویدادهای اجتماعی یا کارهایی که برایشان مشکل است، بهانه بیاورند که راهی برای اجتناب از چیزهایی است که باعث اضطراب آنها میشود.
تشخیص این نشانههای اضطراب کودکی به ما کمک میکند تا درک کنیم که فرزندانمان در حال تجربه چه چیزی است. این شرایط به ما اجازه میدهد تا بهتر از آنها حمایت کنیم. تشخیص زودهنگام این نشانهها میتواند واقعاً به فرزندانمان کمک کند تا احساس بهتر و رشد خوبی داشته باشند.
علائم شناختی اضطراب کودکی
اضطراب کودکی میتواند تأثیر عمیقی بر تفکر، تمرکز و حافظه کودک داشته باشد.
تفکر منفی و بدبینی
کودکان مضطرب اغلب به صورت منفی فکر میکنند، بدترینها را تصور میکنند و مسائل کوچک را بسیار بزرگ میبینند. این شرایط میتواند باعث نگرانی، ترس و بدبینی شدید در آنها شود و مثبتاندیشی و انعطافپذیری را برای آنها دشوار میسازد.
دشواری تمرکز و حافظه ضعیف
اضطراب میتواند تمرکز، یادآوری و موفقیت در مدرسه را برای کودکان دشوار کند. آنها ممکن است به دلیل اضطراب، نگران باشند و تمرکز کردن برایشان سخت باشد. این شرایط میتواند از یادگیری و موفقیت آنها در مدرسه جلوگیری کند.
مهم است که این علائم اضطراب در کودکان را تشخیص و با آنها مقابله کرد. با مقابله با اضطراب، والدین و مراقبین میتوانند به کودکان کمک کنند تا دوباره در مسیر درست قرار بگیرند. به این ترتیب، کودکان میتوانند در همه زمینههای زندگی بهتر عمل کنند.
اگر کودک شما دچار اضطراب بازگشت به مدرسه است، این نوشته ی کلنیک مکث را از دست ندهید.
تاثیر اضطراب کودکان بر خواب
اضطراب کودک میتواند به شدت بر خواب او تأثیر بگذارد. کودکان مضطرب اغلب به سختی به خواب میروند و در خواب میمانند. این شرایط میتواند باعث خستگی، تحریکپذیری و مشکل تمرکز او در طول روز شود.
اضطراب و مشکلات خواب در کودکان به صورت پیچیدهای با هم مرتبط هستند. اضطراب میتواند باعث شود که کودکان بیش از حد فکر کنند، نگران شوند و مشکلات فیزیکی را تجربه کنند که مانع از آرامش آنها میشود. از سوی دیگر، خوب نخوابیدن میتواند اضطراب را بدتر کند و یک چرخه معیوب ایجاد کند.
در ادامه برخی از مشکلات خوابی که کودکان مضطرب ممکن است با آن مواجه شوند، ذکر شده است:
- مشکل در خوابیدن
- بیداری مکرر در طول شب
- احساس بی فراری و آشفتگی
آگاهی از اینکه اضطراب و مشکلات خواب چگونه مرتبط هستند، به والدین کمک میکند تا به کودک خود کمک کنند. با مقابله با اضطراب و تنظیم یک برنامه خواب منظم، والدین میتوانند به کودک خود در خواب بهتر کمک کنند که میتواند زندگی کودک را به طور قابل توجهی بهبود بخشد.
شناخت اضطراب در گروههای سنی مختلف
کودکان رشد و تغییر میکنند و اضطراب آنها نیز همینطور. برای والدین مهم است که بدانند چگونه اضطراب را در کودکان تشخیص دهند.
علائم اضطراب در کودکان دبستانی
کودکان بین 6 تا 12 سال به روشهای خاص خود اضطراب را نشان میدهند. ممکن است بیشتر در مورد مدرسه، دوستان یا آینده نگران شوند. این نگرانی میتواند به شکل های زیر در کودک نمایان شود:
- نگرانی و ترس بیش از حد در مورد مدرسه، دوستان یا آینده
- افزایش تحریکپذیری، نوسانات خلقی و مشکل در کنترل احساسات
- احساس ترس هنگام دور بودن از والدین یا مراقبان
- مشکلات جسمی مانند دل درد، سردرد یا مشکل خواب
- مشکل در تمرکز و ماندن بر روی کارها
- اجتناب از موقعیتها یا فعالیتهای خاصی که باعث اضطراب آنها میشود
به خاطر داشته باشید که اضطراب در هر کودک به طور متفاوتی نشان داده میشود. برخی از کودکان ممکن است بیش از یک مورد از این علائم را نشان دهند. شناخت نحوه تأثیر اضطراب بر کودکان به ما کمک میکند تا از آنها حمایت کنیم و نگرانیهای آنها را کاهش دهیم.
چه زمانی برای درمان اضطراب در کودکان به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر اضطراب فرزند شما برطرف نشد، بر زندگی روزمره او تأثیر گذاشت یا او را بسیار ناراحت کرد، وقت آن است که به یک پزشک متخصص مراجعه کنید. شرایطی که نشان میدهد وقت آن رسیده است که به یک روانشناس کودک مراجعه کنید، عبارت هستند از:
- اضطراب مانع از انجام کارها، رفتن به مدرسه یا دوستی او با دیگران می شود.
- اضطراب باعث سردرد، دل درد یا مشکل خواب میشود.
- کودک بیشتر بازی میکند، عصبانی میشود یا از کارهایی که باعث اضطراب او میشود، اجتناب میکند.
به یاد داشته باشید، درخواست کمک نشانهای از این است که شما به سلامت فرزند خود اهمیت زیادی میدهید. یک متخصص سلامت روان میتواند معاینه کاملی انجام دهد، یک برنامه درمانی مخصوص فرزند شما تهیه کند و به خانواده در مقابله با اضطراب کمک کند.
چک لیست علائم اضطراب در کودکان
چک لیست زیر میتواند به شما کمک کند تا شرایط کودک خود را زیر نظر بگیرید و اضطراب در او را تشخیص دهید. اگر حداقل پنج مورد از این ویژگیها را در کودک خود مشاهده کردید، باید به او کمک کنید:
- بدبینی و الگوهای تفکر منفی، مانند تصور بدترین حالتها (مثلاً: پدر تصادف خواهد کرد؛ همکلاسیهایم به من آسیب خواهند رساند)
- نگرانی مداوم در مورد اتفاقاتی که ممکن است رخ دهد یا رخ داده است
- اغراق (مثلاً: این اتفاق بد همیشه برای من میافتد)
- سرسختی و انعطافناپذیری، خودانتقادی، افکار گناهکارانه و غیره (مثلاً: من هرگز قادر به انجام این کار نخواهم بود، من هرگز نمیدانم چگونه…)
- خشم
- پرخاشگری (گاهی این امر به صورت پنهانی، مانند هل دادن آرام خواهر و برادر کوچکتر یا شکستن عمدی اموال دیگران، بروز میکند.)
- بیقراری، تحریکپذیری
- مخالفت و سرکشی
- گریه
- مشکلات جسمی مانند دلدرد، سردرد، خستگی و غیره
- امتناع از انجام کارها یا رفتن به مکانها
- مشکلات خواب، مانند دشواری در خوابیدن یا ماندن در خواب، کابوسها
- کمالگرایی (مثلاً پاره کردن یک نقاشی یا تکلیف به دلیل داشتن مشکلی کوچک)
- وابستگی بیش از حد و اضطراب جدایی (مثلاً نافرمانی برای وادار کردن والدین برای ماندن در خانه)
- تعلل (مثلاً شروع دیرتر، انجام دادن در لحظه کارها و…)
- حافظه ضعیف و تمرکز کم
- کنارهگیری از فعالیتها و تعاملات خانوادگی
- اختلالات تغذیه (مثلاً پنهان شدن برای خوردن میان وعدهها، نشان دادن تنفر ناگهانی نسبت به برخی غذاها…)
اگر متوجه شدید که کودک شما با چند مورد از این ویژگیها مواجه است، توصیه میشود با یک متخصص سلامت روان مشورت کنید تا کمک مناسب دریافت کنید.
نتیجهگیری
اضطراب در کودکان، اگر زود تشخیص داده نشود، میتواند بر اعتمادبهنفس، روابط اجتماعی و حتی رشد تحصیلی آنها تأثیر بگذارد. بسیاری از والدین در سکوت شاهد نگرانیهای مداوم فرزندشان هستند و نمیدانند از کجا باید شروع کنند.
شما تنها نیستید. متخصصان کلینیک روانشناسی مکث با رویکردی علمی و همراه با درک عمیق از دنیای کودکان، به والدین کمک میکنند تا اضطراب فرزندشان را شناسایی و درمان کنند.
اگر احساس میکنید کودک شما بیش از حد نگران، ساکت یا گوشهگیر شده، همین حالا وارد صفحه درمان اضطراب کودک شوید و برای آرامش ذهنی او اقدام کنید.
سوالات متداول
علائم فیزیکی اضطراب کودکی چیست؟
کودکان مضطرب ممکن است تپش قلب و تنفس سریع را تجربه کنند. همچنین ممکن است سردرد، دل درد یا احساس تهوع داشته باشند.
چگونه میتوان علائم رفتاری اضطراب را در کودکان تشخیص داد؟
کودکان مضطرب ممکن است عصبانی شوند، رفتار نادرست داشته باشند یا از انجام برخی از کارها اجتناب کنند. کودکان از این روش ها برای پاسخ به إحساس اضطراب خود استفاده می کنند.
علائم شناختی اضطراب در کودکان چیست؟
کودکان مضطرب ممکن است اغلب أوقات منفی فکر کنند و همیشه انتظار بدترین ها را داشته باشند. ممکن است تمرکز یا یادآوری برخی چیزها برای آنها سخت باشد که در نتیجه این افکار و چالشها میتوانند عملکرد آنها را دچار مشکل کند.
اضطراب چگونه بر خواب کودک تأثیر میگذارد؟
اضطراب میتواند به خواب رفتن یا در خواب ماندن را برای کودک دشوار کند. خوب نخوابیدن میتواند اضطراب را بدتر کند، بنابراین کمک به آنها برای ایجاد عادات خواب سالم بسیار مهم است.
والدین چه زمانی باید به پزشک برای کنترل اضطراب کودک خود مراجعه کنند؟
اگر اضطراب فرزند شما بسیار شدید است یا برای مدت زمان زیادی ادامه پیدا کرده است، باید از پزشک متخصص کمک بگیرید. اگر علائمی مانند پریشانی زیاد، اجتناب از انجام فعالیتهای مهم یا ناتوانی در کنترل اضطراب را مشاهده کردید، یعنی زمان آن رسیده است که به پزشک مراجعه کنید.