اختلال استرس پس از سانحه ptsd، نوعی شرایط روانی است که در پی تجربه یا شاهد بودن رویدادهای وحشتناک بروز میکند. علائمی نظیر فلشبک، کابوس، اضطراب شدید به همراه افکار غیرقابل کنترل در مورد اتفاق بخشی از تجربه اختلال پس از سانحه هستند. بسیاری از افرادی که تجربههای تروماتیک را پشت سر میگذارند، ممکن است برای مدتی با مشکل در تطابق و کنار آمدن با این شرایط روبرو شوند، اما با گذر زمان و مراقبت از خود، معمولاً بهبود مییابند. اما اگر این علائم بدتر شوند، برای ماهها یا حتی سالها طول بکشند در عملکرد روزانه فرد تداخل ایجاد کنند، ممکن است فرد به اختلال پس از سانحه مبتلا باشد.
علائم اختلال استرس پس از سانحه ptsd
علائم اختلال پس از سانحه میتواند از یک ماه پس از اتفاق تروماتیک شروع شود، اما گاهی اوقات علائم تا سالها پس از وقوع اتفاق ظاهر نمیشوند. این علائم میتوانند مشکلات قابل توجهی در موقعیتهای اجتماعی، کاری و در روابط فرد ایجاد کنند.
علائم PTSD به طور کلی به چهار دسته تقسیم میشوند: خاطرات تهاجمی، اجتناب، تغییرات منفی در تفکر، خلق و خو و تغییرات در واکنشهای فیزیکی و احساسی. این علائم میتوانند با گذشت زمان تغییر کنند یا از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند.
خاطرات تهاجمی
علائم خاطرات تهاجمی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- خاطرات ناخواسته و ناراحتکننده مکرر از اتفاق تروماتیک
- فلشبکهای مکرر درباره اتفاق تروماتیک، گویی که دوباره در حال رخ دادن است
- رویاها یا کابوسهای ناراحتکننده در مورد اتفاق تروماتیک
- استرس شدید عاطفی یا واکنشهای فیزیکی به چیزی که شما را به یاد اتفاق تروماتیک میاندازد
اجتناب
علائم اجتناب میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تلاش برای اجتناب از فکر کردن یا صحبت کردن درباره اتفاق تروماتیک
- اجتناب از مکانها، فعالیتها یا افرادی که شما را به یاد اتفاق تروماتیک میاندازند
تغییرات منفی در تفکر و خلق و خو
علائم تغییرات منفی در تفکر و خلق و خو میتواند شامل موارد زیر باشد:
- افکار منفی درباره خودتان، دیگران یا جهان
- ناامیدی نسبت به آینده
- مشکلات حافظه از جمله فراموش کردن جنبههای مهم اتفاق تروماتیک
- دشواری در حفظ روابط نزدیک
- احساس دوری از خانواده و دوستان
- عدم علاقه به فعالیتهایی که زمانی از آن لذت میبردید
- دشواری در تجربه احساسات مثبت
- بیحسی عاطفی
تغییرات در واکنشهای فیزیکی و احساسی
علائم تغییرات در واکنشهای فیزیکی و احساسی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- ترسیدن یا بهت زده شدن
- همیشه در حالت آمادهباش برای خطر
- رفتارهای خودتخریبی مانند نوشیدن بیش از حد الکل یا رانندگی با سرعت زیاد
- مشکل در خوابیدن
- مشکل در تمرکز
- تحریکپذیری، فورانهای خشم و یا رفتار تهاجمی
- احساس گناه یا شرم فراگیر
برای کودکان ۶ ساله و کمتر نشانهها و علائم همچنین میتواند شامل موارد زیر باشد:
- بازسازی اتفاق تروماتیک یا جنبههایی از آن از طریق بازی
- رویاهای ترسناک که ممکن است شامل جنبههایی از اتفاق تروماتیک باشند یا نباشند
شدت علائم اختلال استرس بعد ار سانحه چقدر است؟
شدت علائم اختلال پس از سانحه (PTSD) میتواند بر حسب زمان متفاوت باشد. ممکن است در زمانهایی که استرس زیادی دارید یا زمانی که با یادآورهایی از تجربیات گذشتهتان روبرو میشوید، علائم PTSD در شما شدت بگیرد. به عنوان مثال، ممکن است گزارشی در اخبار درباره تجاوز جنسی ببینید و تحت تاثیر خاطرات تجاوز به خودتان قرار بگیرید.
اما، با وجود تمامی این چالشها، امید نیز وجود دارد. درمان و حمایت از افراد مبتلا به اختلال پس از سانحه میتواند تفاوت قابل توجهی در زندگی آنها ایجاد کند. تشخیص به موقع و درمان مناسب، همراه با حمایت عاطفی از سوی خانواده و جامعه، میتواند به افراد کمک کند تا از سایههای گذشته فاصله بگیرند و به سوی آیندهای روشنتر گام بردارند.
چه زمانی برای اختلال پس از سانحه باید به متخصص مراجعه کرد؟
اگر بیش از یک ماه است که افکار و احساسات آزاردهندهای در مورد یک اتفاق تروماتیک دارید، اگر این افکار و احساسات شدید هستند، یا اگر احساس میکنید کنترل زندگی برایتان دشوار شده است، با یک روانشناس و یا یک روانپزشک صحبت کنید. دریافت درمان اختلال پس از سانحه (PTSD) میتواند از بدتر شدن علائم جلوگیری کند.
دلیل ابتلا به اختلال پس از سانحه چیست؟
درک علل اختلال پس از سانحه میتواند گامی حیاتی در جهت درمان و بهبودی افراد مبتلا باشد. این اختلال زمانی رخ میدهد که فرد خود تجربه کننده، یا مشاهدهگر و یا شنونده رویدادهایی است که شامل مرگ واقعی یا تهدید به مرگ، آسیبهای جدی و یا تجاوزات جنسی است.
محققان هنوز به طور کامل نمیدانند چرا برخی از افراد دچار اختلال پس از سانحه میشوند. مانند بسیاری از مشکلات روانی، به نظر میرسد که علت این اختلال ناشی از ترکیبی پیچیده از عوامل است، مانند:
- تجربیات استرسزا: مانند میزان و شدت ترومایی که فرد در طول زندگی خود تجربه کرده است. ( برای آشنایی بیشتر با مفهوم تروما به مقاله تروما چیست مراجعه کنید )
- شرایط سلامت روان به ارث برده شده: مانند داشتن سابقه اضطراب و افسردگی در اعضای خانواده.
- ویژگیهای به ارث برده شده شخصیت فرد که اغلب به آن مزاج گفته میشود.
- نحوه فعالیت مغز در ارتباط با مواد شیمیایی و هورمونهایی که بدن در پاسخ به استرس آزاد میکند.
چه عواملی خطر ابتلا به اختلال پس از سانحه (PTSD) را افزایش می دهند؟
اختلال پس از سانحه، که به عنوان یک واکنش روانشناختی شدید به تجربیات آسیبزا شناخته میشود، میتواند هر فردی در هر سنی را درگیر کند. با این حال، برخی عوامل وجود دارند که ممکن است خطر ابتلا به این اختلال را پس از تجربه یک اتفاق تروماتیک افزایش دهند:
- تجربه تروماهای شدید یا طولانیمدت
- داشتن تجارب ترومایی در دوران کودکی مانند آزار و اذیت فیزیکی و یا جنسی
- داشتن شغلی که خطر مواجهه با وقایع تروماتیک را افزایش میدهد مانند پرسنل نظامی و نیروهای امدادی
- داشتن مشکلات دیگر سلامت روانی مانند اضطراب یا افسردگی
- داشتن مشکلات مربوط به سوءمصرف مواد مانند نوشیدن بیش از حد الکل یا مصرف مواد مخدر
- فقدان یک سیستم حمایتی خوب از سمت خانواده و دوستان
- داشتن اقوام خونی با مشکلات سلامت روان مانند اضطراب یا افسردگی
وقایع ترومایی که بیشتر منجر به ابتلا به اختلال پس از سانحه میشوند عبارتند از:
- مواجهه با جنگ
- آزار و اذیت فیزیکی در کودکی
- خشونت جنسی
- حمله فیزیکی
- تهدید با سلاح
- تصادف
بسیاری از وقایع ترومایی دیگر نیز میتوانند منجر به PTSD شوند، مانند آتشسوزی، فاجعه طبیعی، سرقت مسلحانه، ربوده شدن، تشخیص پزشکی تهدیدکننده زندگی، حمله تروریستی و سایر وقایع شدید یا تهدیدکننده زندگی.
درگیریها و پیامدهای اختلال پس از سانحه میتواند تمام جنبههای زندگی شما را مختل کند – شغلتان، روابطتان، سلامتیتان و لذت بردن شما از فعالیتهای روزمره. همچنین داشتن اختلال پس از سانحه میتواند خطر ابتلا به دیگر مشکلات سلامت روان را افزایش دهد، مانند:
افسردگی و اضطراب، مسائل مربوط به مصرف مواد یا الکل، اختلال خوردن، تفکر منفی و اقدام به خودکشی.
اختلال پس از سانحه نه تنها بر روی سلامت روان شما تاثیر میگذارد بلکه میتواند بر کیفیت کلی زندگیتان اثر بگذارد و شما را از شادیهای کوچک روزانه محروم کند. اما مهم است بدانید که شما تنها نیستید و راههایی برای بهبودی وجود دارد. در ایران، جامعه در حال گسترش آگاهی و حمایت برای کسانی است که با این چالشها روبرو هستند، و منابعی مانند مشاوره و درمان تخصصی میتوانند گامهای مهمی در مسیر بهبود باشند.
توجه به سلامت روان به اندازه سلامت جسمی اهمیت دارد. اگر خودتان یا کسی که میشناسید با اختلال پس از سانحه دست و پنجه نرم میکند، جستجو برای کمک حرفهای نشانهای از قدرت است، نه ضعف. به یاد داشته باشید که با پذیرش کمک و حمایت، قدمهایی مثبت به سوی بهبودی برداشته میشود و امکان بازیابی سلامتی، شادی و کیفیت زندگی وجود دارد.