درک تفاوت حمله اضطرابی و حمله پانیک، برای بسیاری از افراد چالشبرانگیز است، زیرا هر دو بیماری علائم مشابهی دارند که تشخیص درست هر يك را دشوار میکند. با این حال، این دو بیماری کاملاً متفاوت هستند. در کلینیک مکث هدف افزایش آگاهی عمومی در مورد مسائل سلامت روان و ارائه اطلاعات دقیق و قابل اعتماد به جامعه است. در این راستا، در ادامه تلاش میکنیم تا تفاوتهای بین حملات پانیک و اضطراب را به روشنی توضیح دهیم.
حمله پانیک چیست؟
حمله پانیک را میتوان به عنوان دورههای ناگهانی و شدید ترس تعریف کرد. این حملات میتوانند بدون هشدار، حتی در هنگام خواب رخ دهند. حملات پانیک معمولاً منجر به واکنشهای فیزیکی شدیدی میشوند، حتی زمانی که هیچ خطر واقعی یا دلیل واضحی برای آن وجود نداشته باشد. این حملات اغلب بیدلیل و غیرقابل پیشبینی هستند که به پریشانی ناشی از آنها میافزاید و میتوانند بر کیفیت زندگی فرد تأثیر منفی بگذارند.
نکات مهمی که در مورد حمله پانیک باید بدانید:
- میتوانند در عرض چند دقیقه بعد از شروع به اوج برسند.
- اغلب شامل ترس از دست دادن کنترل یا مرگ هستند.
- نه تنها در اختلال پانیک بلكه ممكن است در سایر مشكلات سلامت روان نيز رخ دهند.
علائم حمله پانیک
شناخت علائم حمله پانیک اولین قدم برای کنترل علائم این نوع حمله است. این علائم ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما اغلب شامل موارد زیر است:
- تند شدن ضربان قلب
- تعریق و لرزش
- تنگی نفس یا احساس خفگی
این علائم میتوانند در عرض چند دقیقه به اوج برسند و این احساس را در فرد ایجاد کنند که در حال از دست دادن کنترل یا مرگ است.
درمان حمله پانیک چگونه انجام میشود؟
درمان حملات پانیک اغلب شامل ترکیبی از روان درمانی، دارودرمانی و شرکت در گروههای حمایتی است.
- درمان شناختی-رفتاری (CBT) برای کنترل و درمان حملات پانیک بسیار مؤثر است. زیرا CBT به شما کمک میکند الگوهای فکری که ممکن است منجر به حملات پانیک شوند را تشخیص داده و تغییر دهید.
- مصرف برخی از داروها، مانند مهارکنندههای بازجذب سروتونین انتخابی (SSRIs)، میتوانند برای مدیریت علائم استفاده شوند.
- افرادی که با حملات پانیک سروکار دارند، باید بدانند که چگونه از مکانیسمهای مقابلهای سالم و استراتژیهای خودیاری برای جلوگیری از حملههای بعدی استفاده کنند، مانند تنفس عمیق.
- ورزش منظم و رژیم غذایی متعادل نیز میتوانند در مدیریت علائم حمله پانیک نقش داشته باشند. به عنوان مثال، بهتر است که مصرف نوشیدنیهایی مانند کافئین و الکل را قطع یا محدود کنید.
- علاوه بر این، شرکت در گروههای حمایتی باعث می شود تا فرد با حضور در فضایی امن و به اشتراک گذاشتن تجربیات گذشته، استراتژیهای جدیدي برای مقابله با این شرایط كسب كند.
برای مطالعه بیشتر در اين مورد مي توانيد به مقاله روش هاي مهار حمله پنیک مراجعه کنید.
حمله اضطرابی چیست؟
یکی از دلایل اصلی تجربه حملههای اضطرابی یک عامل استرسزا است. این حملات با احساس وحشت یا نگرانی که به تدریج افزایش مییابد، در فرد بروز پیدا میکنند. نکته مهم در خصوص حملات اضطرابی این است که میتوانند طولانیتر از حملات پانیک باشند و شدت متفاوتی داشته باشند.
نکات مهمی که در رابطه با حملات اضطرابی باید بدانید:
- معمولاً پاسخی به یک تهدید یا عامل استرسزا هستند.
- به عنوان یکی از ویژگیهای اختلالات اضطرابی دیده میشوند.
- علائم این نوع حمله معمولاً شامل نگرانی، ناراحتی و تنش عضلانی است.
علائم حمله اضطرابی
علائم حمله اضطرابی میتواند هم جسمی و هم روانشناختی باشد كه اغلب شامل موارد زير هستند؛
- احساس نگرانی یا ترس شدید
- بیقراری و تحریکپذیری
- تنش عضلانی و سردرد
درمان حمله اضطرابی
درمان حملات اضطرابی اغلب شامل ترکیبی از روان درمانی و تغییرات سبک زندگی است.
- درمان شناختی-رفتاری (CBT) میتواند به افراد کمک کند تا الگوهای فکری که منجر به حملات اضطرابی میشوند را بهتر درک کنند و برای تغییر آنها اقدام کنند.
- علاوه بر این، برخلاف حملات پانیک، حملات اضطرابی ممکن است توسط عوامل محرک خاصی ایجاد شوند. در نتیجه، ایجاد برخی تغییرات در سبک زندگی برای اجتناب از این عوامل (در صورت امکان) میتواند به کاهش علائم حمله کمک کند.
تفاوت حمله اضطرابی و حمله پانیک
حملات پانیک و اضطراب، هر چند ممکن است مشابه به نظر برسند، اما ویژگیهای متمایز و متفاوتی دارند. شناخت این تفاوتها میتواند به مدیریت مؤثر این دو بیماری کمک شایانی کند.
برخی از کلیدی ترین تفاوت هاي حمله اضطرابی و حمله پانیک عبارتند از:
- وقوع غیرمترقبه: حملات پانیک معمولاً بدون هشدار قبلی رخ میدهند، در حالی که حملات اضطراب اغلب به عنوان پاسخ به یک عامل استرسزا یا محرک مشخصي بروز میکنند.
- شدت و مدت: حملات پانیک شدیدتر هستند و معمولاً در عرض چند دقیقه به اوج خود میرسند. در مقابل، حملات اضطراب میتوانند طولانیتر با شدت متغیری باشند.
- نگرانی در مورد آینده: حملات پانیک میتوانند منجر به ترس از اتفاقات آینده شوند، در حالی که حملات اضطراب اغلب ناشی از نگرانی بیش از حد در مورد یک موضوع خاص هستند.
- علائم جسمی: حملات پانیک معمولاً همراه با علائم جسمی شدید هستند، مانند تپش قلب، تنگی نفس و ترس از مرگ. در حالی که حملات اضطراب بیشتر با ناراحتی، نگرانی و تنش عضلانی نمایان میشوند.
تفاوت ریشه ها و علل حمله اضطرابی و حمله پنیک
ریشه و علل حمله اضطرابی معمولاً در فشارهای روانی و شرایط استرسزا نهفته است. افرادی که به طور مداوم در معرض نگرانیهای شغلی، مالی یا خانوادگی قرار دارند، یا شخصیتهایی با تمایلات کمالگرایانه اند، بیشتر در معرض تجربهی این حملهها قرار مي گيرند. این نوع حمله اغلب تدریجی شکل میگیرد و با یک محرک مشخص مانند فکر کردن به آینده یا مواجهه با موقعیتی تهدیدکننده آغاز میشود.
در مقابل، حمله پنیک ارتباط مستقیمتری با زمینههای زیستی و ژنتیکی دارد. تغییرات شیمیایی در مغز، سابقهی خانوادگی اختلال پنیک، تجربهی رویدادهای آسیبزا یا مصرف مواد محرک میتواند زمینهساز بروز آن باشد. این حمله برخلاف حمله اضطرابی، بهطور ناگهانی و بدون وجود محرک بیرونی مشخص رخ میدهد و همین ویژگی آن را بيشتر غیرقابلپیشبینی و در بسیاری موارد ترسناکتر میسازد.
| جنبه مقایسه | حمله اضطرابی | حمله پنیک |
| ریشه اصلی | استرس و نگرانیهای طولانیمدت | اختلال در سیستم عصبی و زمینههای ژنتیکی |
| علل شایع | فشارهای شغلی، مالی یا خانوادگی، شخصیت کمالگرا | تغییرات شیمیایی مغز، سابقه خانوادگی، رویداد آسیبزا، مصرف مواد محرک |
| نحوه آغاز | تدریجی و معمولاً در پاسخ به یک محرک مشخص | ناگهانی و بدون محرک بیرونی مشخص |
| قابلیت پیشبینی | تا حدی قابلپیشبینی بر اساس شرایط استرسزا | غیرقابلپیشبینی و ناگهانی |
| تجربه فردی | شدت کمتر و مرتبط با موقعیت | شدت بیشتر و تجربهای ترسناک حتی در شرایط عادی |
علت بروز حمله اضطرابی
همانطور که پیش از این گفته شد، حمله اضطراب در صورتی رخ میدهد که فرد در مواجه با یک یا چند عامل استرسزا قرار بگیرند. برخی از رایجترین شرایطی که میتوانند در شکلگیری حمله اضطرابي نقش بازی کنند، عبارتند از:
- تجربه آسیب یا مشاهده رویدادهای آسیبزا، چه در کودکی و چه در بزرگسالی
- تجربه یک رویداد زندگی استرسزا، مانند مرگ یک عزیز یا طلاق
- تجربه استرس و نگرانیهای مداوم، مانند مسئولیتهای کاری، درگیری در خانواده یا مشکلات مالی
- ابتلا به یک بیماری مزمن یا بیماری تهدید کننده زندگی
- داشتن یک شخصیت مضطرب
- داشتن یک بیماری روانی دیگر مانند افسردگی
- داشتن فردی در خانواده که او هم از اضطراب رنج میبرد
- مصرف مواد مخدر غیرقانونی یا مصرف الکل
افرادی که از اختلال اضطراب رنج میبرند، با احتمال بیشتری حمله پانیک را تجربه میکنند. با این حال، داشتن اضطراب به معنای تجربه حمله پانیک نیست.
حمله ی اضطرابی یا حمله ی پنیک؛ کدامیک شایع تر است؟
حملهی اضطرابی و حملهی پنیک از نظر شدت و تکرار با هم تفاوت دارند.
- حملهی اضطرابی (Anxiety Attack) معمولاً تدریجیتر شکل میگیرد و به دنبال یک محرک مشخص (مثل استرس شغلی، تعارض خانوادگی یا نگرانی مالی) رخ میدهد. این حالت در جامعه بسیار شایع است، چون بیشتر افراد در طول زندگی خود دورههایی از اضطراب شدید را تجربه میکنند.
- حملهی پنیک (Panic Attack) ناگهانی، شدید و بدون هشدار قبلی بروز میکند. فرد ممکن است احساس کند دچار سکته قلبی شده یا در حال مرگ است. هرچند تجربهی پنیک هم نسبتاً رایج است، اما شیوع آن به مراتب کمتر از حملات اضطرابی است.
بنابراین، حملهی اضطرابی شایعتر از حملهی پنیک است. در واقع بیشتر افراد با اضطراب و علائم آن مواجه میشوند، اما تنها بخشی از افراد دچار حملات پنیک میشوند که میتواند به اختلال پنیک (Panic Disorder) هم تبدیل شود.
آمار شيوع اختلالات اضطرابی در مقابل حملهی پانیک
- اختلالات اضطرابی (Anxiety Disorders):
طبق آمار جهانی، حدود ۴ تا ۱۶٪ از جمعیت جهان در طول عمر با این اختلالات مواجه میشوند؛ در ایالات متحده، نرخ شیوع طول عمر حدود ۲۹٪ و شیوع سالانه بین ۱۱ تا ۱۸٪ است. - حملات پانیک (Panic Attacks):
بر اساس مطالعهٔ جهانی، نرخ شیوع طول عمر حملهی پانیک حدود ۱۳.۲٪ (در کل کشورها) است؛ ولی تنها ۱.۷٪ از افراد در طول عمر اختلال پانیک (Panic Disorder) داشتند.
در ایالات متحده، شیوع سالانه حملهی پانیک حدود ۱۱٪ گزارش شده است، اما اختلال پانیک حدود ۲–۳٪ (سالانه) و ۳–۵٪ (طول عمر) تخمین زده میشود.
اختلالات اضطرابی در کل بسیار شایعتر هستند و حدود ۱۰ تا ۳۰٪ جمعیت ممکن است در طول زندگی تجربهشان کنند.
حملات پانیک بهطور غیرمتناوب، در حدود ۱۳٪ جمعیت رخ میدهند، اما وقتی پای تشخیص پزشکی مختص آن به ميان بیاید، تنها حدود ۱.۷ تا ۵٪ دچار اختلال پانیک هستند.
بنابراین، حمله اضطرابی شایعتر از حمله پانیک یا اختلال پانیک است.
تفاوت حمله اضطرابي و حمله پانیک از نظر نحوه تشخیص
پزشک یا درمانگر از شما در مورد علائم تان سؤال خواهد کرد و آزمایشاتی برای رد كردن سایر مشكلات سلامتی با علائم مشابه، مانند بیماری قلبی یا مشکلات تیروئید تجویز مي كند. روند تشخیص این دو اختلال معمولاً شامل مراحل زیر است:
- انجام آزمایش خون
- معاینه فیزیکی
- انجام آزمایش قلب، مانند الکتروکاردیوگرام (ECG یا EKG)
- مصاحبه باليني و تست هاي روانشناختي
روشهای درمان حمله پانیک و حمله اضطراب
متخصصان بهداشت روان ممکن است استراتژیهای مختلفی را از جمله روان درمانی، تغییر سبک زندگی و دارودرمانی برای مدیریت اختلالات اضطراب و درمان حمله پانیک تجویز کنند.
روان درمانی
درمانهاي روانشناختي اضطراب و حملات پانیک ممکن است شامل موارد زیر باشد، که اغلب به صورت ترکیبی استفاده میشوند:
- درمان شناختی رفتاری (CBT): این نوع درمان میتواند به شما کمک کند تا چیزهایی که شما را نگران میکنند را به شیوه جدیدی ببینید. یک روانشناس میتواند به شما کمک کند تا هنگام مواجه با محرکها، بتوانيد علائم خود را کنترل کنید.
- درمان شناختی: این درمان میتواند به شما کمک کند تا افکار اساسی غیرمفیدي که معمولاً در اختلال اضطرابی نمايان مي شوند را مشخص، بازسازی و خنثی کنید.
- درمان مواجهه سازي: این شکل از درمان شامل قرار گرفتن در موقعیتهایی است که باعث ترس و اضطراب میشوند و نهايت ياد گرفتن روش هاي جدید و موثر مواجه با اين ترسها.
همچنین ممکن است روانشناس يا روانپزشک شرکت در جلسات انفرادی، جلسات گروهی یا ترکیبی از این دو را پیشنهاد کند.
دارودرمانی
نمونههایی از داروهایی که یک روانپزشک ممکن است برای درمان اضطراب و کنترل حملات پانیک تجویز کند عبارتند از:
- ضد افسردگیها: این داروها شامل مهارکنندههای بازجذب سروتونین انتخابی (SSRIs) و مهارکنندههای بازجذب سروتونین-نوراپی نفرین (SNRIs) هستند.
- بتا بلاکرها: این داروها میتوانند به مدیریت برخی علائم فیزیکی مانند ضربان قلب سریع کمک کنند.
- داروهای ضداضطراب: این گروه از داروها شامل بنزودیازپینها هستند، آنها داروهاي آرامبخشي هستند که میتوانند علائم را به سرعت سرکوب کنند.
تمام این داروها میتوانند عوارض جانبی داشته باشند. SSRIs و SNRIs معمولاً برای استفاده طولانی مدت تجویز میشوند و معمولاً زمان میبرد تا اثرات این داروها را احساس کنید. بنزودیازپینها معمولاً فقط برای استفاده کوتاه مدت تجویز میشوند، زیرا با خطر بالای وابستگی همراه هستند.
درمانهای خانگی برای حمله پانیک و حمله اضطراب
برای کنترل علائم و شرایط بعد از حمله اضطراب و پانیک میتوانید از ترفندهای زیر استفاده کنید:
- نفسهای عمیق و آهسته بکشید: وقتی احساس میکنید که سرعت نفس کشیدنتان بیشتر شده، تمرکز خود را روی هر دم و بازدم بگذارید. هنگام دم، باید احساس کنید شکم شما با هوا پر میشود. با چند بار انجام دادن این کار، باید سرعت نفس کشیدنتان به حالت طبیعی بازگردد.
- آنچه را تجربه میکنید بشناسید و بپذیرید: اگر قبلاً حمله اضطراب یا پانیک را تجربه کردهاید، پس حتماً میدانید که میتواند بسیار چالشبرانگیز باشد. به خودتان یادآوری کنید که علائم از بین خواهند رفت و دائمی نیستند.
- از تکنیکهای آرامشبخش استفاده کنید: تکنیکهای آرامشبخشی شامل تصویرسازی، آروماتراپی و آرامش عضلات هستند. اگر علائم اضطراب یا حمله پانیك را تجربه میکنید، سعی کنید کارهایی انجام دهید که برای شما آرامشبخش هستند. چشمان خود را ببندید، حمام کنید یا از اسطوخودوس استفاده کنید که اثرات آرامبخشی دارد.
تغییر سبک زندگی
تغییر سبک زندگی هم میتواند به شما کمک کند از اضطراب و حملات پانیک جلوگیری کنید و همچنین شدت علائم را هنگام بروز حمله کاهش دهید:
- کاهش و مدیریت منبع استرس در زندگی خود
- یادگیری نحوه شناسایی و توقف افکار منفی
- انجام فعالیت بدنی منظم، مانند ورزش
- تمرین مدیتیشن یا یوگا
- داشتن یک رژیم غذایی مغذی و متعادل
- پیوستن به یک گروه حمایتی برای افراد مبتلا به اضطراب یا حملات پانیک
- اجتناب یا محدود کردن مصرف الکل و کافئین
اختلال اضطراب منتشر و اختلال پانيك چه تفاوتی باهم دارند؟
اختلال اضطراب فراگیر (GAD) یک وضعیت مزمنِ نگرانی بیش از حد و غیرقابلکنترل دربارهی مسائل مختلف است در حالی که اختلال پانیک با حملات مکرر، ناگهانی و شدیدِ وحشت مشخص میشود، این حملهها کوتاهمدت هستند و با ترس شدید و علائم جسمی همراهند.
در GAD علائم به طور مداوم و گسترده تجربه می شوند، به طوری كه در بیشتر روزها و ماهها در فرد بروز می كنند، در حالی که حملات پانیک دورههای جداگانه و غیرقابلپیشبینی هستند.
تعریف اختلال اضطراب فراگیر (GAD)
- علائم اصلی: نگرانی بیش از حد، مداوم و غیرقابلکنترل دربارهی مسائل روزمره مثل کار، خانواده یا سلامتی.
- مدت زمان: این نگرانی بیشتر روزها و دستکم به مدت شش ماه ادامه دارد.
- علائم و نشانه ها: احساس دلشوره و برانگیختگی، مشکل در تمرکز، اختلال خواب، تحریکپذیری، تنش عضلانی و خستگی.
- ماهیت اضطراب: اضطراب کلی و دائمی و به رویداد خاصی محدود نمیشود.
تفاوتهای کلیدی بين اختلال اضطراب منتشر و اختلال پانيك
- در GAD نگرانی مداوم وجود دارد، در صورتی كه در پانیک حملههاي هراس ناگهانی بروز میکند.
- مدت زمان: علائم GAD طولانیمدت هستند؛ ولی حملات پانیک کوتاه و شدید هستند.
- محرکها: نگرانیهای GAD کلی است، ولي حملات پانیک اغلب غیرمنتظره اند ولی گاهی به دنبال محرک خاصي هم بروز می كنند.
- نوع ترس: در GAD، ترس مربوط به نگرانیها و پیامدهای احتمالی آنهاست، اما در پانیک، ترس مربوط به حملههای پانیک و نگرانی از تكرار اين حملات است.
همپوشانی و تشخیص
- علائم مشترک: در هر دو میتوان نشانه های جسمی مثل تپش قلب، لرزش، عرق کردن و مشکل در تنفس را مشاهده كرد .
- تشخیص: هر دو اختلال بايد توسط يك متخصص روانشناس يا روانپزشك تشخيص داده شوند. اين كار به كمك مصاحبه باليني تخصصي و تست هاي تشخيصي مختص هر اختلال انجام مي شود. متخصص الگوي علائم، مدت زمان و تأثیر آن بر روی زندگی روزمره فرد را بررسی مي كند و هرگونه علت جسمی احتمالی حتماً بايد کنار گذاشته میشود تا تشخيص اصولي صورت گيرد.
آیا حمله اضطرابی و حمله پنیک مي توانند همزمان رخ دهند؟
بله، امکان بروز همزمان حمله اضطرابی و حمله پنیک وجود دارد، هر چند که در همه افراد رخ نمیدهد. در بسیاری از موارد، اضطراب شدید و طولانیمدت میتواند زمینهساز حمله پنیک شود. به بیان دیگر، وقتی فردی برای مدت طولانی درگیر تنش، نگرانی و نشخوار فکری است، سیستم عصبی او بیشازحد تحریک میشود و همین وضعیت میتواند به شکل ناگهانی به حمله پنیک منجر شود.
از سوی دیگر، برخی افراد پس از تجربه یک حمله پنیک، دچار اضطراب مداوم نسبت به تکرار آن میشوند که این حالت را «اضطراب انتظار» مینامند. در این وضعیت، فرد هم نشانههای اضطراب (تپش قلب، تنش عضلانی، نگرانی شدید) را تجربه میکند و هم احتمال دارد که در همان زمان، علائم حمله پنیک (احساس خفگی، سرگیجه، ترس از مرگ یا از دست دادن کنترل) بروز کند.
به همین دلیل در کلینیکهای روانشناسی و مراکز درمانی مانند کلینیک مکث، درمانگران در فرآیند درمان حمله پنیک، علاوه بر مدیریت نشانههای ناگهانی، روی کاهش اضطراب زمینهای و آموزش راههای مقابله با پنیک نیز تمرکز میکنند تا چرخه همزمانی این دو نوع حمله شکسته شود.
نکته مهم
بروز همزمان حمله اضطرابی و حمله پنیک به معنای شدت بالای فشار روانی است و نیاز به مداخله تخصصی دارد. اگر احساس میکنید نشانههای هر دو حمله را تجربه میکنید، مراجعه به رواندرمانگر میتواند به شما در تشخیص دقیق مشکل و انتخاب بهترین روش درمان کمک کند. در کلینیک مکث، متخصصان با استفاده از رویکردهای علمی به افراد کمک میکنند تا هم علائم ناگهانی حمله پنیک و هم اضطرابهای زمینهای خود را مدیریت کنند.
نتیجهگیری
حملات پانیک، دورههای شناختهشده اضطراب شدید با علائم جسمی و روانی شدید هستند. آنها موقتی هستند و ممکن است ناگهان با یا بدون یک محرک واضح رخ دهند. اگر دچار حملات پانیک یا اضطراب شدیدی هستید که پس از چند روز از بین نمیرود، مراجعه به یک متخصص سلامت روان را حتماً در نظر بگیرید.