درمان اعتیاد

آیا اعتیاد درمان قطعی دارد؟

در حال حاضر، درمانی قطعی برای اختلالات ناشی از مصرف مواد مخدر وجود ندارد. اعتیاد، شبیه به دیگر مشکلات مزمن سلامتی، یک وضعیت پایدار و گاهی اوقات با احتمال عود است. با این حال، همانند سایر بیماری‌های مزمن، روش‌های مختلفی برای درمان و مدیریت اعتیاد به مواد مخدر وجود دارد. با درمان اختلالات ناشی از مصرف مواد، افراد می‌توانند با مقابله با اثرات مخرب مواد مخدر یا الکل بر مغزشان، دوباره کنترل زندگی خود را به دست بگیرند.

بهترین روش درمان اعتیارد چیست؟

اعتیاد روی هر فرد به شکل متفاوتی تاثیر می‌گذارد، بنابراین مهم است که درمان نیز به صورت فردی در نظر گرفته شود. فقط به این دلیل که چیزی برای یک نفر کار می‌کند، به این معنا نیست که برای همه کار می‌کند. با گذشت زمان، نیازها تغییر خواهد کرد و برنامه‌های درمانی نیز باید همینطور باشد.

انواع و سطوح درمان اعتیاد

شدت اعتیاد فرد شما یا یکی از عزیزان تان، تعیین کننده این است که برای رسیدن به بهبودی بلند مدت به یک سطح مراقبت یا چند سطح از مراقبت نیاز داشته باشید. در ادامه به انواع مراکز توانبخشی که در آن‌ها از برنامه‌های درمانی مختلفی استفاده می‌شود، اشاره می‌کنیم:

• سم‌زدایی (دتوکس): برنامه سم‌زدایی با نظارت پزشکی به بیمار کمک می‌کند تا دوره ترک اعتیاد را با ثبات بیشتری پشت سر بگذارد و علائم ترک اعتیاد به مواد مخدر یا الکل را کنترل کند. این برنامه‌ها ممکن است چند روز تا چند هفته به طول بیانجامند. پس از رسیدن به ثبات، بیمار ممکن است به برنامه بستری نیاز داشته باشد.
• توانبخشی همراه با بستری: برنامه‌های توانبخشی بستری و اقامتی، به صورت شبانه‌روزی هستند و بیماران در آنجا تحت مراقبت‌های نظارت‌شده و برنامه‌های درمانی ساختاریافته قرار می‌گیرند تا بر اعتیاد خود غلبه کنند. این برنامه‌ها ممکن است از چند هفته تا چند ماه به طول انجامند و پس از آن‌ها، فرد به برنامه توانبخشی سرپایی ملحق شود. بسته به برنامه، بیماران ممکن است تحت نظارت 24 ساعته متخصصان مجاز قرار گیرند.
• توانبخشی سرپایی و برنامه‌های سرپایی فشرده: برنامه‌های سرپایی به افراد اجازه می‌دهند تا در زمان مناسب خود در جلسات درمانی شرکت کنند و تحت درمان قرار بگیرند، زیرا نیازی به حضور شبانه‌روزی در مرکز ندارند. درمان ممکن است در مراکز درمان سوء مصرف مواد، کلینیک‌های بهداشت جامعه، کلینیک‌های وابسته به بیمارستان یا سایر مراکز انجام شود و جلسات به صورت منظم برگزار شود. برخی از برنامه‌های سرپایی حتی ممکن است برنامه‌های شبانه و آخر هفته را ارائه دهند که این مورد برای افرادی که مسئولیت‌های شخصی، خانوادگی ویا شغلی دارند و نمی‌توانند در برنامه بستری شرکت کنند، ایده‌آل است.

أنواع روش های درمان اعتیاد

درمان اعتیاد برای کاهش سوء مصرف مواد مخدر معمولاً ترکیبی از جلسات درمانی گروهی و فردی است که بر آموزش مهارت های لازم برای ترک اعتیاد و پاکی به افراد در حال بهبود و همچنین نحوه برخورد با شرایط مختلف بدون روی آوردن به مواد مخدر یا الکل تمرکز دارد.

رفتار درمانی شاید رایج ترین نوع درمان برای اعتیاد باشد که به طور مکرر در طول توانبخشی سوء مصرف مواد استفاده می شود. یک رویکرد کلی درمانی رفتاری به انواع تکنیک های موثر اقتباس شده است. این موارد عبارتند از:

روان درمانی فردی، گروهی و خانوادگی

در روان درمانی، بیماران می توانند به صورت فردی با یک درمانگر، به صورت گروهی در فضایی امن و با حمایت همسالان و یا با شرکت اعضای خانواده و یا هر فرد مهمی در زندگی بیمار، تحت درمان قرار گیرند.

درمان شناختی رفتاری (CBT):

درمان شناختی رفتاری (CBT) به مراجعین کمک می کند تا افکار منفی و ناسالم خود را که به طور مکرر بروز پیدا می کنند، زیر سوال ببرند و بررسی کنند. این روش درمانی را می توان برای درمان انواع مختلف مشکلات مربوط به سوء مصرف مواد به کار برد. افرادی که با تکنیک های CBT درمان می شوند، یاد می گیرند که رفتارهای ناسازگار خود را شناسایی و تغییر دهند. CBT به افراد کمک می کند تا مهارت های مقابله ای را بیاموزند، موقعیت های پرخطر را شناسایی کرده و با آنها مقابله کنند و از بازگشت به مصرف مواد جلوگیری نمایند. این رویکرد به این دلیل مفید است که می توان آن را با تکنیک های دیگر ترکیب کرد. مهارت هایی که از طریق CBT آموخته می شوند، مدت ها پس از اتمام دوره اولیه درمان همچنان مفید خواهند بود و همچنین می توان از آن برای درمان اختلالات همزمان روانی یا جسمی استفاده کرد.

مدیریت شرایط اضطراری (CM)

این روش درمانی می‌تواند در بهبود انواع اختلالات مصرف مواد مخدر – مانند الکل، مواد افیونی، ماری‌جوانا و محرک‌ها – مؤثر باشد و برای تشویق یا تقویت پاکی به کار می‌رود. این روش درمانی اعتیاد به مواد مخدر از پاداش‌های مادی به عنوان انگیزه‌ای برای رفتارهای مطلوب، مانند حفظ پاکی، استفاده می‌کند. یکی از مزایای اصلی مدیریت شرایط اضطراری (CM) این است که می‌تواند منجر به کاهش دو مورد از مهم‌ترین مشکلات مرتبط با درمان یعنی ترک درمان و بازگشت به مصرف شود.

مصاحبه انگیزشی (MI):

مصاحبه انگیزشی (MI) روشی برای درمان اعتیاد به مواد مخدر است که به حل تردید در افراد در حال بهبودی کمک می‌کند تا آن‌ها را قادر سازد تلاش‌های درمانی خود را برای تغییر رفتار مصرف مواد مخدرشان به بهترین شکل بپذیرند. هدف این روش تقویت انگیزه و تعهد خود فرد به تغییر به شیوه‌ای است که با ارزش‌های او همخوانی داشته باشد. بنابراین، به جای تحمیل یا اجبار تغییرات خاص، ما با رویکرد “ملاقات با فرد در جایگاه فعلی او” به او کمک می‌کنیم تا با برانگیختن و تقویت آمادگی برای تغییر، به سمت اهداف خود حرکت کند.

یکی از مزایای MI این است که علی‌رغم هدایت شدن توسط درمانگر، افراد در حال بهبودی در طی چندین جلسه، انگیزه و برنامه‌ای برای تغییر را به طور مستقل توسعه می‌دهند که می‌تواند حس کنترل بیشتری بر روند درمان به آن‌ها القا کند.

درمان رفتاری دیالکتیکی (DBT):

درمان رفتاری دیالکتیکی (DBT) به مراجعین کمک می‌کند تا احساسات خود را تنظیم کنند تا رفتارهای خود تخریبگری که ناشی از احساسات شدید و افراطی است را کاهش دهند. DBT بر روی ۴ مجموعه‌مهارت شامل تحمل پریشان حالی، تنظیم هیجان، ذهن‌آگاهی و اثربخشی بین فردی تمرکز دارد.

در حالی که DBT می‌تواند برای بسیاری از موارد سوء مصرف مواد تطبیق داده شود، اما عمدتاً بر درمان اختلال شخصیت شدید مانند اختلال شخصیت مرزی تمرکز دارد. DBT برای کاهش ولع مصرف، کمک به بیماران برای اجتناب از موقعیت‌ها یا فرصت‌های عود، کمک به ترک رفتارهایی که مصرف مواد را تقویت می‌کند و یادگیری مهارت‌های مقابله سالم عمل می‌کند.

حساسيت زدایی و بازپرداخت با تحریکات چشمی (EMDR)

EMDR به افراد کمک می‌کند تا از تجربیات آسیب زایی که منجر به علائم و ناراحتی می‌شود، بهبود یابند. با استفاده از تمرینات “تحریک دوگانه” که در آن فرد در حالی که در مورد تروماهای گذشته صحبت می‌کند، به طور همزمان بخش‌های دیگر مغز را از طریق حرکات دو طرفه چشم، صداها یا ضربه‌های ملایم تحریک می‌کند، EMDR به بهبود سیستم پردازش اطلاعات مغز و ارتقای ثبات عاطفی و کاهش علائم کمک می‌کند.

اثربخشی تجربی EMDR به حدی قوی است که توسط انجمن روانشناسی آمریکا به عنوان یک روش درمانی برای اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و سایر شرایط ناشی از تروما به طور رسمی تأیید شده است.

درمان رفتار عقلانی-احساسی (REBT):

در REBT به مراجعان کمک می‌کنیم تا افکار و باورهای مخرب خود را شناسایی کرده، به چالش بکشند و با افکار و باورهای سالم‌تر و سازگارتر جایگزین کنند. مطالعات علمی نشان داده‌اند که این فرآیند باعث بهبود رفاه عاطفی و دستیابی به اهداف می‌شود.

با REBT به شما کمک می‌کنیم تا افکار خود را درک کنید و سپس شیوه‌های کارآمدتری برای اندیشیدن به صورت مثبت‌تر و منطقی‌تر را بیابید تا احساسات سالم‌تری را تجربه کنید.

پایه اصلی REBT این ایده است که تفکر منطقی از درون نشأت می‌گیرد. یعنی موقعیت‌های بیرونی نیستند که احساس خوشبختی یا ناخوشبختی را به شما القا می‌کنند بلکه باورها و برداشت‌های شما از آن موقعیت‌ها است که احساسات شما را شکل می‌دهد.

مدل ماتریس:

مدل ماتریس ترکیبی از تکنیک‌های مختلف درمانی است که در ابتدا برای درمان افراد مبتلا به اعتیاد به مواد محرک ساخته شده است. در این شیوه درمانی که از تکنیک‌های متنوعی بهره می‌گیرد، درمانگران بر پاداش دادن به رفتارهای خوب و آموزش به بیماران برای باور به خودشان، عزت نفس، شان و ارزش‌گذاری به خود تمرکز می‌کنند. موسسه ملی مبارزه با سوءمصرف مواد (National Institute on Drug Abuse) مدل ماتریس را عمدتا بر «پیشگیری از عود بیماری، درمان‌های خانوادگی و گروهی، آموزش اعتیاد و مشارکت در برنامه‌های خودیاری» متمرکز توصیف می‌کند.

اثربخشی درمان اعتیاد به مواد مخدر چقدر است؟

اینکه رفتار درمانی برای ترک اعتیاد چقدر موثر باشد به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• فرد تحت درمان: شرایط و ویژگی‌های فردی بیمار در موفقیت درمان بسیار مهم است.
• میزان مشارکت بیمار: هرچه بیمار در طول درمان فعال‌تر و مشارکت‌کننده‌تر باشد، احتمال موفقیت درمان بیشتر می‌شود.
• درمانگر و تیم درمانی: مهارت و تجربه درمانگر و سایر اعضای تیم درمانی تاثیر بسزایی در روند بهبودی دارد.

نوع درمان: تحقیقات نشان داده است که مهارت‌هایی که بیماران در جلسات درمان شناختی- رفتاری (CBT) یاد می‌گیرند، پس از اتمام درمان نیز ماندگار هستند. به عبارت دیگر، به نظر می‌رسد آموزش‌های CBT تأثیر مثبت و بلندمدتی بر بیماران سوء مصرف مواد داشته باشد.